یکی از مشکلاتی که ممکن است برای کودکان نیز پیش آید انسداد مجاری اشکی است.
انسداد مجرای اشکی به معنای بسته بودن مجاری ریز (لولههایی) است که اشک را از گوشه داخلی چشم به داخل بینی تخلیه میکند. این کانالهای ریز به مجرای اشک معروف هستند (مجرای بینی-اشکی)
انسداد معمولاً فقط به این دلیل است که مجرای اشک زمان کافی برای رشد مناسب را نداشته است. هنگامی که مجرای اشک کامل رشد پیدا کند، مشکل تنها در طی چند هفته یا چند ماه پس از تولد برطرف میشود. با این وجود، در این بین برخی عوارض وجود دارد که باید به آنها توجه کرد.
انسداد مجرای اشک چیست و چه عواملی باعث ایجاد آن در نوزادان میشود؟
تقریباً از هر ۵ نوزاد تازه متولد شده، یک نوزاد دارای مجرای اشک (مجرای بینی) است که از بدو تولد کاملاً رشد نکرده است.
سطح چشم توسط مایع آبکی (اشک مصنوعی) مرطوب نگه داشته میشود. این کار برای جلوگیری از آسیب دیدن سطح حساس چشم واقعاً مهم است. اشک کمک میکند تا گرد و غبار یا کثیفی سطح چشم پاک شود. این اشکها در غدههایی به نام غدد اشکی ایجاد میشوند که دقیقاً بالای گوشه خارجی چشم، زیر ابرو قرار دارند.
غدد اشکی به طور مداوم مقدار کمی اشک ایجاد میکنند که در چشم تخلیه میشوند.
وقتی پلک میزنیم، پلک اشک را در کل سطح چشم پخش میکند. هر گونه اشک اضافی با عبور از کانالهای کوچک اشکی (مجرای بینی) به داخل بینی تخلیه میشود. در پلکها غدههای ریزی نیز وجود دارد (که غدد میبومیا نامیده میشوند) که مقدار کمی مایع لزج ایجاد میکنند. این مایع لزج نیز به محافظت از سطح چشم کمک میکند.
انسداد مجرای اشک در نوزادان چقدر شایع است؟
انسداد مجرای اشک در نوزادان کاملاً شایع است و معمولاً به این دلیل است که مجرای اشک تا زمان تولد کاملاً رشد نکرده است. انسداد مجرای اشک فقط میتواند روی یک چشم یا هر دو چشم تأثیر بگذارد.
ناهنجاریهای چشم یا پلکها نیز میتوانند باعث انسداد اشک در نوزادان شوند اما این حالت بسیار نادر است.
علائم انسداد مجرای اشک چیست؟
موارد زیر از علائم انسداد مجرای اشکی در کودکان است:
- مجرای اشکی (مجرای بینی) بسته باعث جمع شدن اشک در سطح چشم میشود و این باعث ریختن اشک از چشم میشود.
- ممکن است یک یا دو هفته پس از تولد طول بکشد تا غدد اشک (غدد لاکریمال) شروع به تولید اشک کنند. بنابراین، ممکن است در ابتدا متوجه ریزش اشک از چشم کودک خود نشوید.
- ممکن است متوجه اشک ریختن یک یا هر دو چشم شوید. اشک حتی وقتی کودک گریه نمیکند در گوشه چشم جمع شده و از گونه کودک پایین میریزد.
- علائم ممکن است در هنگام سرماخوردگی کودک یا در هوای سرد بدتر شود. ریزش اشک از چشم، کودک شما را معمولاً اذیت نمیکند.
- گاهی اوقات پس از خواب، چشم آسیب دیده چسبناک یا دارای قی میباشد اما کره چشم سالم و سفید به نظر میرسد.
- کمی قرمزی کره چشم ممکن است ایجاد شود که برطرف میشود. این امر به دلیل التهاب خفیف است و نیازی به درمان ندارد. با این حال، ممکن است به عفونت در قسمت خارجی چشم (التهاب ملتحمه) تبدیل شود. سپس چشم ممکن است ملتهب و قرمز به نظر برسد که معمولاً چیز جدی نیست.
- ممکن است عفونت در کیسه اشک نیز وجود داشته باشد، جایی که اشک از گوشه داخلی چشم به بینی منتقل میشود. به این عفونت داکریوسیستیت گفته میشود و باعث قرمزی و تورم در گوشه داخلی چشم و بینی میشود.
- انسداد مجرای اشک در نوزادان اغلب طی چند هفته پس از تولد، زمانی که مجرای اشک کاملاً رشد کرده باشد، برطرف میشود. با این حال، گاهی اوقات مجرای اشک برای چندین ماه یا مدت خیلی بیشتر مسدود میماند.
- گاهی اوقات اگر مجرای اشک مسدود شده برای کودک شما مشکلی ایجاد کند یا بعد از حدود ۱۲ ماه بهتر نشود، ممکن است لازم باشد کودک برای حل مشکل به یک متخصص چشم مراجعه کند.
چه موقع باید کودک خود را نزد پزشک ببرم؟
آبکی شدن چشم در نوزاد (به ندرت) به دلیل سایر مشکلات چشمی است. علائم زیر ممکن است نشان دهنده یک مشکل متفاوت باشد. در صورت بروز، کودک خود را نزد پزشک ببرید:
- اگر چشم کودک شما ملتهب، گر گرفته یا قرمز شود.
- اگر کودک شما زیاد چشم خود را میمالد یا به نظر میرسد ناراحتی دارد.
- اگر به نظر میرسد کودک شما نمیخواهد چشم خود را باز کند، یا به نظر میرسد نور چشم کودک شما را اذیت میکند.
- اگر در مورد ظاهر چشم یا پلکهای کودک خود نگرانی دارید.
تشخیص
انسداد مجرای اشک در کودکان بر اساس الگوی علائم، از جمله ریزش اشک بیش از حد، تشخیص داده میشود. به خاطر داشته باشید که بسیاری از نوزادان تا حدود دو هفتگی یا کمی بعدتر شروع به اشک ریختن نمیکنند، بنابراین ممکن است علائم انسداد مجرای اشک را مشاهده نکنید، حتی اگر کودک شما با آن مشکل متولد شود.
اگر کودک شما مرتباً دارای چشمهای صورتی رنگ میشود، خصوصاً اگر چشم او معمولاً قرمز نیست، ممکن است مجرای اشکی مسدود شده داشته باشد.
گلوکوم مادرزادی
اگر چشم کودک شما پر از اشک میشود، یا چشمها حساس و تحریک پذیر هستند و قرنیه کدر و تیره به نظر میرسد، پزشک شما ممکن است به جای انسداد مجرای اشکی، گلوکوم مادرزادی را بررسی کند.
گلوکوم مادرزادی نادر است (از هر ۱۰ هزار تولد ۱ مورد) و بیشتر در ۲ سال اول زندگی رخ میدهد. لازم است که این اختلال به طور دقیق تشخیص داده شود، زیرا درمان مناسب معمولاً بینایی را حفظ میکند.
درمان انسداد مجرای اشکی در کودکان
مجرای اشک معمولاً به طور کامل رشد مییابد و مشکل بدون هیچ درمانی برطرف میشود. این اتفاق اغلب طی چند هفته پس از تولد رخ میدهد.
در برخی از نوزادان، ممکن است چندین ماه طول بکشد. بنابراین، به شما معمولاً توصیه میشود فقط صبر کنید تا ببینید آیا مشکل به خودی خود برطرف میشود یا خیر.
ماساژ ساده مجرای اشک کودک میتواند به تخلیه اشک کمک کند. با انگشت خود در سمت خارجی بینی کودک فشار ملایم ایجاد کنید و سپس به سمت پایین به طرف نوک بینی ضربه بزنید. این کار باید هر روز به طور منظم (۵-۱۰ بار) تکرار شود. این ماساژ میتواند به تخلیه اشک اضافی مسدود شده کمک کند. همچنین ممکن است به تکامل رشد مجرای اشک کمک کند. اکثر نوزادان به این ماساژ پاسخ میدهند و پس از آن نیازی به درمان بیشتر ندارند.
اگر چشم کودک شما چسبناک یا پوسته پوسته به نظر میرسد، میتوان با استفاده از گاز به آرامی آن را پاک کرد. گاز را با آب استریل مرطوب کنید (یا از آب جوشیده سرد شده استفاده کنید).
قطرههای چشم آنتی بیوتیک برای کمک به پاکسازی ورم ملتحمه تجویز میشود. عفونت کیسه اشک (داکریوسیستیت) نیاز به درمان با داروهای آنتی بیوتیک دارد که از طریق دهان مصرف میشود.
اگر مجرای اشکی تا حدود ۱۲ ماهگی مسدود بماند، ممکن است پزشک کودک شما را به متخصص چشم ارجاع دهد. یک گزینه درمانی این است که متخصص یک روش ساده را انجام دهد، آن هم در حالی که یک وسیله بسیار نازک به مجرای اشک وارد میکند تا مجرا باز شود. این روش معمولاً به صورت سرپایی انجام میشود و در حالت عادی بسیار موفقیت آمیز است.
اگر به نظر میرسد مجرای اشک مسدود شده برای کودک شما ایجاد ناراحتی میکند یا نگرانی دیگری در مورد چشم کودکتان وجود دارد، میتوان قبل از ۱۲ ماه به یک متخصص مراجعه کرد.
