اگزما (درماتیت آتوپیک) یک بیماری پوستی است که اغلب بزرگسالان را درگیر میکند، اما در کودکان نیز شایع است. طبق گفته مؤسسه ملی بهداشت (NIH) حدود ۱۰ درصد از کودکان به اگزما مبتلا هستند. اگزما در نوزادان به صورت بثورات خارش دار، قرمز و پوستهپوسته اغلب روی گونهها، چانه و پیشانی ظاهر میشود. در کودکان بزرگتر، بثورات بیشتر در قسمت داخلی آرنج و پشت زانو دیده میشود.
بیماری اگزما معمولاً بر اساس ظاهر آن قابل تشخیص است. با درمان مناسب، امکان کنترل کردن اگزما در کودکان وجود دارد، اما ممکن است این مشکل در دورههای اپیزودیک به صورت حاد عود کند و دوباره ظاهر شود.
اگزما میتواند یک مشکل آزاردهنده برای فرد باشد زیرا مستعد عود کردن است و اغلب بدون هیچ دلیل یا عامل محرک خاصی عود میکند. کنترل اگزما در بلند مدت به صبر و بردباری و انجام آزمون و خطاهای زیاد نیاز دارد تا ترکیب درمانی مناسب برای بیمار شناسایی شود.
با داشتن پشتکار و بهرهگیری از راهنماییهای یک متخصص پوست مجرب میتوانید اگزمای کودک خود را با موفقیت کنترل و مدیریت کرده و در نهایت ترکیب درمانی مناسب برای آن را بیابید. در ۶۰ درصد از موارد، اگزمای کودک با اعمال درمانهای مناسب تا قبل از رسیدن به دوران بزرگسالی با موفقیت درمان میشود.
علل اگزمای پوستی در کودکان
اگزما یک بیماری مسری نیست. فرزند شما آن را از شخص دیگری نگرفته و نمیتواند آن را به دیگران منتقل کند. این بیماری بر اثر یک عامل واحد ایجاد نمی شود و ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی موجب بروز آن میشوند.
عوامل ژنتیکی
محققین دریافته اند که ابتلا به اگزما با جهش ژنهای مربوط به سنتز فیلاگرین مرتبط است. این پروتئین، از ساختار سلولها حفاظت میکند و با جلوگیری از ورود میکروبها و آلرژنها به لایه بیرونی پوست (اپیدرم) نقش مهمی در عملکرد حفاظتی پوست ایفا میکند.
کمبود فیلاگرین نه تنها عملکرد حفاظتی پوست را تضعیف میکند، بلکه موجب میشود توانایی پوست در هیدراته ماندن و حفظ رطوبت کاهش پیدا کند که این امر موجب خشکی و پوستهپوسته شدن پوست میشود. وجود شکافهای پوستی همچنین موجب میشود که مواد آلرژی زا وارد پوست شده و موجب التهاب و قرمزی شوند.
عوامل محیطی
از سوی دیگر محققان معتقدند که عوامل محیطی میتواند موجب بروز جهشهای ژنتیکی خاصی شود که نوزاد را مستعد ابتلا به اگزما میکند. علاوه بر این، تصور میشود که برخی محرکهای محیطی دیگر بر بروز اگزما تاثیر دارند؛ مانند حشره ی هیره (کنهی گرد و غبار)، آلرژنها، انواع میکروبها، تغذیه از شیر مادر و مصرف آنتیبیوتیکها؛ اما تاثیرگذاری این عوامل هنوز به طور کامل به اثبات نرسیده است.
یک نظریه دیگر، به نام فرضیه بهداشت، نیز نشان میدهد که کودکانی که در محیطی «بیش از حد تمیز» بزرگ شدهاند، فاقد تحریک ایمنی لازم برای داشتن یک سیستم ایمنی قوی هستند. این موضوع میتواند منجر به کاهش ایمنی تطبیقی در بدن شود که در این حالت، سیستم ایمنی بدن در ایجاد یک واکنش هدفمند به میکروبها و آلرژنهای رایج ضعیف عمل میکند.
بنابراین ترکیبی از نقص ایمنی و جهشهای ژنتیکی میتواند زمینهساز ابتلا به اگزمای پوستی شود. البته همچنان علت ابتلای برخی افراد به اگزما، به طور قطعی قابل تشخیص نیست.
نقاطی از بدن که بیشتر دچار اگزما میشوند!
اگزما میتواند در هر ناحیه ای از بدن ایجاد شود، اما احتمال بروز آن در برخی نواحی بیشتر است. البته محل بثورات بسته به سن بیمار نیز متفاوت است.
- در نوزادان بین ۱ تا ۶ ماهه، اگزما اغلب از گونهها شروع میشود و میتواند تا چانه، پیشانی و گاهی اوقات تا پوست سر پیشرفت کند.
- نوزادان بزرگتر از ۶ ماه نیز ممکن است در قسمت بیرونی بازوها و پاها و همچنین روی مفاصل (مانند آرنج و زانو) دچار بثورات شوند. اگزما معمولاً در ناحیه پوشیده شدن پوشک ظاهر نمیشود، اما احتمال آن همچنان وجود دارد.
- در کودکان ۲ سال و بالاتر، بثورات در صورت کمتر دیده میشود و در عوض، بیشتر در چینهای آرنج، پشت زانو یا روی مچ پا و مچ دست ایجاد میشود. در کودکانی که در سنین مدرسه رفتن هستند، اگزما در دستها بیشتر شایع است.
علائم اگزمای کودکان
شاخصترین علامت ابتلای اطفال به اگزما، وجود بثورات شدید خارش دار است که معمولاً در اوایل دوران شیرخوارگی ظاهر میشود. البته در مواردی ممکن است این بثورات، برای اولین بار در سن بالای ۵ سال ظاهر شود. امکان آن وجود دارد که بثورات ناشی از اگزما با سایر بیماریها یا مشکلات پوستی مانند درماتیت تماسی، بثورات حرارتی و پسوریازیس اشتباه گرفته شود؛ اما اگزما دارای ویژگیهای متمایزی است. علائم اگزما عبارتند از:
- لکههای پوستی خشن، قرمز و خارش دار
- برآمدگیهای کوچک
- لکههای پوستهپوسته و خشک
- تاولهای کوچک پر از مایع (وزیکول)
کودکان معمولا تمایل دارند که محل بثورات پوستی را بخارانند که این کار وضعیت را بدتر میکند.
نحوه تشخیص اگزمای پوستی در کودکان
اگرچه هیچ آزمایش و تست مشخصی برای تشخیص قطعی اگزما وجود ندارد، اما یک متخصص اطفال معمولاً میتواند بر اساس ظاهر بثورات پوستی و سابقه پزشکی کودک، اگزما را تشخیص دهد. در صورتی که پزشک به وجود هر مشکل دیگری مشکوک باشد، برای بررسی این مشکلات احتمالی، آزمایشاتی را تجویز میکند که عبارتند از:
- آزمایش خون و آزمایش پوستی برای بررسی آلرژی
- تست KOH برای بررسی عفونتهای قارچی
- تست پچ (Patch) برای بررسی درماتیت تماسی
برای انجام برخی آزمایشات، ممکن است نیاز به مراجعه به متخصص پوست کودکان یا متخصص آلرژی باشد.
بیشتر بخوانید: آبله مرغان در کودکان
روشهای درمان اگزما در کودکان
روش درمان مناسب برای هر بیمار میتواند متفاوت و منحصر به فرد باشد و هیچ روش درمان کلی و همگانی برای همه ی بیماران وجود ندارد. ممکن است روشی که برای یک کودک مفید بوده و موجب بهبودی او شده است، برای کودک دیگر بیاثر باشد؛ بنابراین لازم است صبور باشید و با پزشک متخصص همکاری کنید و روشهای درمانی را انجام دهید تا روش یا ترکیبی از روشهای مفید برای کودک شما شناسایی شود که به بهبود علائم او کمک میکند. در طول زمان درمان اگزما باید پشتکار و بردباری داشته باشید چرا که در ابتدای روند درمان اگزما ممکن است چندین هفته یا بیشتر طول بکشد تا اولین نشانههای بهبودی را مشاهده کنید.
اجتناب از محرکها
محرکهای محیطی علت بروز اگزما نیستند اما میتوانند برای کسی که مبتلا به اگزما است، موجب بدتر شدن وضعیت پوست او شوند و بنابراین باید از این محرکها اجتناب کنید. اجتناب از محرکهای اصلی یکی از روشهای موثر برای درمان اگزما است؛ اما هر کودکی، محرکهای منحصر به فرد خود را دارد که باید شناسایی شوند؛ اما چندین مورد از این محرکها بسیار شایع هستند که عبارتند از:
- آلرژنهای محیطی، مانند گرد و غبار و شوره
- صابونها یا محصولات مراقبت از پوست قوی یا با عطر زیاد
- برخی غذاها، به ویژه تخم مرغ، لبنیات و آجیل
- مواد شویندهی لباس
- آب و هوای سرد و خشک
- استرس و فشار روانی
- عرق
- پارچههای زبر و خشن
- خشکی پوست
حمام کردن و مرطوب کردن پوست
برای آنکه اگزمای کودک بهبود پیدا کند، بسیار مهم است که یک برنامه ی منظم برای مرابت از پوست او داشته باشید. حمام کردن منظم با پاککنندههای ملایم و سپس مرطوب کردن پوست برای حفظ آب در بافت پوست، یکی از اجزای این برنامه است. مرطوب بودن پوست موجب میشود پوست دچار خشکی نشود و بتواند آلرژنها و محرکها را دور نگه دارد که این امر به پیشگیری از عود کردن اگزما کمک میکند.
روش “مرطوب کردن و مسدود کردن” یکی از روشهای مفیدی است که توسط بسیاری پزشکان توصیه میشود. انجام دادن منظم این روش باعث میشود پوست مرطوب بماند و دچار خشکی نشود و عود کردن بیماری کاهش یابد.
دستورالعمل حمام کردن کودک (پنج روش مرطوب کردن و مسدود کردن)
- کودک را با آب ولرم به مدت پنج تا ۱۰ دقیقه در وان حمام قرار دهید. از یک پاک کننده ملایم (بدون صابون) استفاده کنید و از شستشوی قسمت آسیبدیدهی پوست خودداری کنید.
- پس از حمام کردن، پوست را با حوله به آرامی خشک کنید و آن را کمی مرطوب کنید.
- داروهای موضعی تجویزی را طبق دستور در نواحی آسیبدیده پوست بمالید.
- در عرض سه دقیقه، یک مرطوبکننده را به مقدار فراوان در سراسر بدن کودک بمالید. بسیار مهم است که مرطوب کننده را در عرض سه دقیقه به همه نقاط پوست بمالید وگرنه ممکن است پوست حتی خشکتر شود.
- چند دقیقه صبر کنید تا مرطوبکننده جذب پوست شود و سپس پوست را بانداژ مرطوب بزنید یا بپوشانید.
مرطوب کردن پوست را فقط به زمان حمام محدود نکنید. هر زمان که پوست کودک شروع به خارش یا خشکی کرد، روی آن مرطوب کننده بمالید. بهتر است به جای لوسیون از یک پماد یا کرم استفاده کنید و آن را با کف دست خود روی پوست بمالید و به آرامی در جهت پایین حرکت دهید.
حمام با مایع سفید کننده
حمام با مایع سفیدکننده میتواند ابزار موثری برای از بین بردن باکتریهای روی پوست کودکان مبتلا به اگزما و کاهش التهاب باشد. کاهش التهاب و باکتری روی پوست کودکان مبتلا به اگزما باشد. غلظت مایع سفیدکننده در آب وان حمام تقریباً مشابه با استخر شنای کلردار است.
برای حمام کردن کودک با مایع سفیدکننده موارد زیر را انجام دهید:
- برای به دست آوردن مقدار دقیق سفیدکننده مورد نیاز از یک پیمانه اندازهگیری استفاده کنید و سپس آن را به آب اضافه کنید. سفید کننده بیش از حد ممکن است پوست کودک را تحریک کند و مقدار کم آن ممکن است به رفع علائم اگزما کمکی نکند.
- هرگز سفیدکننده را مستقیماً روی پوست کودک نزنید.
- با متخصص پوست خود در مورد انجام دادن روش حمام با سفید کننده مشورت کنید تا در مورد مقدار مایع سفید کننده مورد نیاز و مدت زمانی که کودک باید در وان بماند اطلاعاتی به دست بیاورید. طبق گفته آکادمی پوست، اکثر متخصصان پوست ۵ تا ۱۰ دقیقه ماندن در وان آب را برای هر جلسه حمام را توصیه میکنند.
والدین کودکان مبتلا به حساسیت به سفید کننده یا آسم آلرژیک که ممکن است توسط بخار کلر تشدید شود باید قبل از شروع حمام سفیدکننده با پزشک خود مشورت کنند.
بانداژ یا پوشش مرطوب
درمان با پوشش مرطوب میتواند به تسکین خارش پوستی کمک کند. در طول زمانهایی که اگزمای پوستی عود کرده یا با خارش شدید همراه است، درمان با پوشش مرطوب میتواند پوست را آبرسانی کرده و آرام کند و اثربخشی داروهای موضعی را افزایش دهد. پوشاندن پوست با پارچه ی مرطوب بهتر است در شب بعد از حمام کردن و زدن مرطوبکننده و دارو روی پوست انجام شود.
داروهای بدون نسخه
پزشک شما در مورد انواع محصولات مفیدی که میتوانید از داروخانه تهیه کنید به شما توصیههای لازم را میکند؛ از جمله خرید انواع پاک کنندههای ملایم، کورتیکواستروئیدهای ملایم، مرطوب کنندهها، ژلهای روغنی و انواع دیگر روغنهای مفید برای پوست کودک. بسیاری از محصولات موجود در داروخانهها میتوانند به پیشگیری و کنترل علائم اگزمای کودک کمک کنند.
داروهای نسخه ای
پماد و داروهای موضعی
پمادها و داروهای موضعی مستقیما روی پوست اعمال میشوند. چهار نوع داروی موضعی مختلف به صورت تجویزی برای مدیریت علائم اگزما وجود دارد که پزشک به صلاحدید خود یکی را برای کودک شما تجویز می کند.
فوتوتراپی
در روش فوتوتراپی یا نور درمانی، پوست بیمار در معرض نوع خاصی از نور به نام فرابنفش نوعِ B (UVB) قرار میگیرد. این نور توسط دستگاهی تولید میشود که بر روی پوست بیمار (نواحی دارای بثورات) حرکت داده میشود.
داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی
برای موارد شدید اگزما میتوان از داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی استفاده کرد. این داروها عملکرد سیستم ایمنی بدن را کنترل یا سرکوب میکنند. تجویز داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی برای درمان اگزما توسط FDA هنوز تایید نشده است. با این حال برخی از پزشکان برای درمان موارد اگزمای شدید یا مقاوم به درمان، از این داروها استفاده میکنند.
داروهای بیولوژیک
داروهای بیووژیک از پروتئینهای موجود در سلولها یا بافتهای زنده به دست میآیند. این داروها میتوانند بخش خاصی از سیستم ایمنی بدن را هدف قرار بدهند و به درمان بیماریهای التهابی مزمن مانند اگزما یا درماتیت آتوپیک کمک میکنند.
داروی دوپیکسنت (Dupixent) یا دوپیلوماب (dupilumab) اولین داروی بیولوژیکی است که توسط سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) برای کودکان ۶ سال به بالای مبتلا به درماتیت آتوپیک با درجه متوسط تا شدید که درمانهای موضعی برای آنها مؤثر نبوده یا توصیه نمیشود، تأیید شده است.
دوپیکسنت به صورت تزریق زیرجلدی (زیر پوست) اعمال میشود و پس از دوز بارگیری اولیه، یک هفته در میان مصرف میشود و فقط با نسخه ی پزشک در دسترس است.
درمانهای جایگزین یا مکمل
روشهای درمان سنتی یا طبیعی مختلفی وجود دارند که به طور تجربی در برخی از موارد موثر بوده اند. مطالعات بسیاری اثر این روشها را بر روی بزرگسالان بررسی کردهاند و بنابراین تا حدی اطلاعاتی در مورد میزان اثردهی این روشها موجود است. حتما لازم است قبل از شروع هر درمان سنتی یا طبیعی برای اگزما با پزشک کودک خود مشورت کنید.
عوامل خطر برای ابتلا به اگزما
عوامل متعددی وجود دارند که به نظر میرسد ریسک ابتلای کودک به اگزما را بیشتر میکنند. این عوامل عبارتند از:
- سابقه ی ابتلای والدین به اگزما: تحقیقات انجام شده در این زمینه نشان داده اند که بیماری اگزما میتواند در یک خانواده رایج باشد و درواقع کودکان از والدین به ارث ببرند.
- سابقه ی آسم یا آلرژی (از جمله آلرژیهای غذایی): آسم، آلرژی و اگزما گاهی اوقات به عنوان “سهگانه ایمونولوژیک” نامیده میشود.
- داشتن زندگی شهری: برخی مطالعات نشان دادهاند که آلودگی هوا و سایر عوامل محیطی موجود در شهرها ممکن است خطر ابتلا به اگزما را در کودکان افزایش دهد.
