نفخ شکم در کودکان

نفخ شکم یا تشکیل گاز در معده چه در بزرگسالان و چه در نوزادان کاملاً طبیعی است. گرفتن آروغ کودک یا خروج گاز، تنها دو گزینه برای خلاص شدن از نفخ شکم می‌باشند. تشکیل گاز یا نفخ شکم در نوزادان دلایل زیادی دارد که از اصلی‌ترین آن‌ها می‌توان به وضعیت غلط در هنگام شیردهی یا شیر دادن، شیردهی بیش از حد به نوزاد، بلع هوا هنگام تغذیه، گریه‌ی زیاد نوزاد، هضم ضعیف و آلرژی بیش از حد به لاکتوز که باعث اختلال در روند هضم طبیعی می‌شود، اشاره کرد. دانستن علت تشکیل گاز یا نفخ شکم در نوزادان و کودکان قبل از شروع هرگونه درمان خانگی بسیار مهم است. در موارد شدید، والدین برای تسکین درد و درمان نفخ شکم باید با بهترین متخصص اطفال در اصفهان مشورت کنند.

نفخ شکم در نوزادان به دلایل مختلفی از جمله موارد زیر رخ می‌دهد:

بلعیدن هوا هنگام تغذیه

کودک کوچک شما می‌تواند هنگام تغذیه مقداری هوا به داخل شکم خود ببلعد و باعث شود بعداً آروغ بزند یا باد از بدن خارج کند. با این حال نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند ممکن است کمتر با این مشکل روبرو شوند زیرا آن‌ها می‌توانند جریان شیر در سینه‌ی مادر را کنترل و به آرامی مکش کنند و این امر باعث می‌شود تنفس و بلع خود را بهتر هماهنگ کنند.

مکیدن پستانک

برخی از والدین بر این باورند که پستانک ممکن است از گریه کردن گودک جلوگیری و او را برای مدتی راضی و خوشحال نگه دارد، اما عمل مکیدن پستانک می‌تواند کودک را به بلعیدن هوا در شکم ترغیب کند و باعث نفخ شکم شود.

گریه بیش از حد

نوزادان به عنوان اولین شکل ارتباط کلامی مدام گریه می‌کنند. اما اگر اجازه دهید نوزاد تازه متولد شده برای مدت طولانی یا بیش از حد گریه کند، هوای زیادی را وارد شکم می‌کند که این خود باعث نفخ می‌شود.

عدم تحمل لاکتوز

نوزادان تغذیه شده با شیر خشک به دلیل داشتن آلرژی به پروتئین شیر گاو یا بز و سویا بیشتر در معرض خطر آلرژی به پروتئین شیر قرار دارند. اما نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند نیز می‌توانند به دلیل تغذیه‌ی نامناسب و مصرف لبنیات مادر، به یک واکنش آلرژیک مبتلا شوند.

علائم نفخ شکم در نوزادان یا تشکیل بیش از حد گاز شامل درد شکم، گرفتگی یا کرامپ شکمی، یبوست، باد کردن شکم و اسهال است. درد ناشی از نفخ بیش از حد در کودکان منجر به کاهش اشتها، گریه، کاهش وزن، بی خوابی، استفراغ و تب می‌شود. اگر هر یک از این علائم به سرعت برطرف نشد، توصیه می‌شود بلافاصله با متخصص اطفال مشورت کنید.

روش‌های مختلفی وجود دارد که می‌توانید برای درمان نفخ شکم نوزاد خود استفاده کنید:

آب

آب به راحتی به تسکین درد‌های شکمی ناشی از نفخ در نوزادان بالای 5 ماه کمک می‌کند. آب ولرم 3-4 بار در روز باعث تسکین فوری نفخ بیش از حد در نوزادان می‌شود. همچنین می‌توانید آب جوشیده را یک روز نگه دارید تا کودک خود را در طول روز برای چندین بار تغذیه کنید.

ماساژ

ماساژ آرام روی شکم نوزادان می‌تواند یک درمان طبیعی بسیار موثر برای نفخ شکم باشد. ماساژ آرام در جهت عقربه‌های ساعت به نوزادان کمک می‌کند تا به راحتی از شر گازهای اضافی خلاص شوند.

ورزش

ورزش باعث کاهش درد نفخ شکم در نوزادان و کودکان نوپا می‌شود. پاهای کودک خود را با حرکت چرخشی ملایم بین هر بار شیردهی حرکت دهید که باعث فشار آوردن به معده می‌شود و به راحتی گاز را تحریک کند. همچنین می‌توانید پاهای کودک خود را به آرامی بر روی هم عبور دهید تا تأثیر مشابهی داشته باشد.

کمپرس گرم

کمپرس گرم همچنین به آزاد شدن گاز و یا نفخ شکم در نوزادان کمک می‌کند زیرا دمای گرم نفخ را به راحتی از بدن خارج و کودک را آرام می‌کند. یک حوله را در آب گرم خیس کنید و آن را فشار دهید تا آب اضافی آن کاملا تخلیه شود سپس بر روی شکم کودک قرار گیرد تا خنک شود. این کار را روزی دو بار تکرار کنید.

برای نوزاد تازه متولد شده کمی نفخ شکم طبیعی است، اما در موارد نادر ممکن است اولین نشانه از یک مشکل گوارشی جدی‌تر باشد. بنابراین اگر کودک شما علائم زیر را همراه با نفخ شکم دارد، باید بلافاصله با پزشک تماس بگیرید:

• مدفوع ندارد یا مدفوع خونی دارد.
• سر و صدا و شما نمی توانید او را آرام کنید.
• تب
• اسهال
• استفراغ

مشکلات گوارشی کودکان | هنگامی که به مشکلات گوارشی فکر می‌کنیم تمایل به صحبت در مورد بزرگسالان است. اما کودکان نیز اغلب بسیاری از مشکلات گوارشی را، به دلیل سیستم گوارشی گسترش نیافته یا رژیم‌های غذایی غیر غنی دارند. اکثر مردم رژیم غذایی یکسانی را استفاده می‌کنند. که فاقد محصولات تازه و دارری کربوهیدرات‌های تصفیه شده فراوان، غذاهای فرآوری شده و مواد افزودنی شیمیایی است. اکثر کودکان همین عادات بد غذایی را از پدر و مادر خود فرا گرفته که منجر به هضم ضعیف می‌گردد.

مشکلات گوارشی انواع مختلفی دارد که شامل موارد زیر می شود:

مشکلات نوزادان

نوزادان شیرخواری که از طریق شیر مادر در معرض آلرژی غذایی قرار گرفته‌اند و یا نوزادانی که با تغذیه صرفا با شیر مادر ظهور بیماری آتوپیک از جمله درماتیت آتوپیک، کولیک، کولیت، یا اسهال نشان می‌دهند باید دچار بیماری مربوط به پروتئین رژیم غذایی مادر باشند.

مادر ممکن است مجبور به دست کشیدن از یک رژیم غذایی ضد حساسیت برای نجات نوزاد خود از کولیک با یا بدون بروز واضح‌تر آلرژی غذایی باشد. تغذیه مناسب می‌تواند با غذاهای فاز 1 در طول 10 روز مورد نیاز برای رفع علائم نوزاد تامین شود. حذف گروه‌های غذایی با ریسک بالا مانند شیر و تخم مرغ ممکن است به تنهایی برای حل مشکل نوزاد کافی نباشد. هنگامی که نوزاد راحت است، بهتر است مادر غذاهای کم خطر را دوباره استفاده کند و رژیم غذایی خود را گسترش دهد، و نوزاد خود را برای عود علائم تحت نظر داشته باشد.

یبوست

یبوست مشکلی بسیار شایع در کودکان است. کودک هنگامی دارای یبوست در نظر گرفته می‌شود که کمتر از سه بار در هفته اجابت مزاج داشته باشد؛ دچار مشکل در اجابت مزاج باشد و یا مدفوع سفت، خشک و به صورت غیرطبیعی بزرگ باشد. یبوست کودکان معمولا دلیلی برای نگرانی نیست، و با رعایت غذا خوردن سالم و عادات ورزشی به آسانی قابل جلوگیری است. یبوست معمولا به خاطر یک رژیم غذایی است که به اندازه کافی حاوی آب و فیبر، که به حرکت مناسب روده کمک می‌کند، نباشد. کودکانی که مقدار زیادی غذاهای فراوری شده، پنیر، نان سفید و شیرینی و گوشت می‌خورند، ممکن است اغلب به یبوست دچار شوند. داشتن یک رژیم غذایی سالم با غذاهای با فیبر بالا مانند میوه‌ها، سبزیجات و غلات سبوس‌دار می‌تواند مدفوع را از سخت و خشک شدن حفظ کند.

بیماری التهابی روده

بیماری التهابی روده (IBD) هنگامی رخ می‌دهد که روده کوچک یا بزرگ ملتهب شود. هنگامی که روده‌ها التهاب دارد، متورم و دردناک می‌شود. این باعث علائمی مانند اسهال، نفخ، گرفتگی معده و گاهی اوقات، کاهش وزن می‌گردد. دو نوع IBD وجود دارد: بیماری کرون و کولیت اولسراتیو (کولیت زخمی)

• بیماری کرون می‌تواند روی هر بخشی از دستگاه گوارش تاثیر بگذارد. این بیماری باعث می‌شود دیواره‌های قسمت آسیب دیده ضخیم شود و یک سطح سنگ فرش مانند ایجاد کند. بسته به جایی که بیماری کرون رخ می‌دهد، نشانه‌ها می‌تواند درد معده، استفراغ، از دست دادن اشتها، اسهال خونی، رشد ضعیف و زخم‌های دهان باشد.
• کولیت اولسراتیو مشابه بیماری کرون است، اما تنها کولون (روده بزرگ) را تحت تاثیر قرار می‌دهد. هنگامی که یک فرد دارای کولیت اولسراتیو است، پوشش روده‌شان دچار زخم و یا پارگی می‌شود. این مسئله می‌تواند به درد معده، اسهال خونی، خونریزی پارگی‌های اطراف مقعد، کاهش وزن و کاهش اشتها منجر شود.

درمان بیماری التهابی روده می‌تواند شامل داروهای مبارزه با عفونت، داروهای سرکوب سیستم ایمنی بدن و تغذیه خاص برای تامین مواد مغذی بدن که ممکن است از مواد غذایی جذب نشود، باشد. در نهایت، در بسیاری از موارد، برای کنترل این بیماری عمل جراحی مورد نیاز است. زمانی که والدین کودک مبتلا از علائم کودکشان آگاه شدند، تشخیص و درمان بیماری التهابی روده، بدون خطر وخامت جدی، آسان‌تر است.

سندرم روده تحریک پذیر

سندرم روده تحریک پذیر (IBS) یک بیماری مزمن (طولانی مدت) است که روده کوچک و بزرگ را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در سندرم روده تحریک پذیر، مواد غذایی بسیار کند، بیش از حد سریع و یا غیر قابل پیش بینی در روده بزرگ حرکت می‌کند. در نتیجه، روده بزرگ نمی‌تواند مقادیر مناسب آب از مواد غذایی را جذب کند. این می‌تواند به اسهال یا یبوست منجر شود.

مشخص نیست که چه چیزی باعث سندرم روده تحریک پذیر می‌شود. برخی از افراد سندرم روده تحریک‌پذیر را با بیماری التهابی روده اشتباه می‌گیرند. در واقع، نشانه‌های آنها در ابتدا مشابه به نظر می‌رسد. با این حال، مهم است تفاوت بین IBD و سندرم روده تحریک پذیر را برای تشخیص و درمان درست هر بیماری بدانید.

سندرم روده تحریک پذیر گذرا و برای هر کودک متفاوت است. درمان شامل تغییر سبک زندگی برای کاهش استرس و تغییرات رژیم غذایی برای محدود کردن غذاهایی که می‌تواند شعله ور شدن بیماری را آغاز کند، می‌باشد.

رعایت نکات زیر به بهبود مشکلات گوارشی کمک می کند:

پرهیز از خوردن بیش از حد

کودکان این منطق را ندارند که چه مقدار مواد غذایی مناسب است، پس بر عهده پدر و مادر است که به آنها نشان دهند چه اندازه باید بخورند. پرخوری فشار بسیاری بر دستگاه گوارش قرار می‌دهد و باید از آن اجتناب شود. هنگامی که بیش از حد غذا خورده می‌شود، توانایی بدن برای تجزیه درست و جذب مواد مغذی مشکل می‌شود. از آنجا که والدین کنترل آماده سازی و سرو مواد غذایی را در دست دارند، توصیه می‌شود بخش‌های کوچک‌تری در بشقاب سرو کنند و اضافی آن را در آشپزخانه نگه دارند تا کودکان پرخوری نکنند.

آب دور از وعده‌های غذایی مصرف شود

بسیاری از کودکان هنگامی که برای خوردن می‌نشینند، انتظار نوشیدن چیزی دارند. این ترکیب غذا و مایعات می‌تواند به هضم کندتر منجر شود چون مایع گوارشی توسط مایعات مصرف شده رقیق می‌گردد. بهترین کار این است که مقدار مایعات را در زمان صرف غذا به حداقل برسانید. کودکان آب خود را قبل از غذا بنوشند – تا 15 دقیقه قبل و یا در حدود 30 تا 45 دقیقه بعد از غذا.

غذاهای فرآوری شده حذف گردد

در حقیقت همه غذاهای بسته بندی و آماده، باید از رژیم غذایی کودکان دارای مشکلات گوارشی حذف شود. این غذاها حاوی بسیاری از مواد مضر مانند چربی‌های ترانس و مواد نگهدارنده هستند که می‌تواند با هضم تداخل داشته باشد. کودکان دارای مشکلات گوارشی باید به مصرف غذاهای طبیعی و کامل که بدن می‌شناسد و به آسانی می‌تواند استفاده کند روی آورند.

در اینجا چند مرحله وجود دارد که می‌توانید برای جلوگیری از نفخ شکم در کودک خود انجام دهید:

• هنگام شیردادن، کودک را در موقعیت مناسبی قرار دهید: حین شیردهی سر کودک باید کمی بالاتر از بدنش باشد. این موقعیت باعث می‌شود شیر به راحتی به معده نوزاد برود، یا اگر نوزاد از شیر خشک تغذیه می‌کند، شیشه شیر او را با زاویه سی تا چهل درجه کج کنید تا هوا به ته بطری برسد.
• مرتباً آروغ کودک خود را بگیرید: به یاد داشته باشید که مرتبا آروغ کودک را در حین و بعد از شیردهی بگیرید تا به این ترتیب به از بین بردن بادی که ممکن است کودک بلعیده باشد کمک شود.
• نوک شیشه شیر را بررسی کنید: اگر کودک کوچک شما از بطری تغذیه می‌کند، اطمینان حاصل کنید که سوراخ شیشه شیر خیلی کوچک نباشد زیرا در این حالت، ممکن است کودک ناامید شود و برای خوردن شیر بیشتر عجله کند – بالعکس اگر نوک بطری خیلی بزرگ باشد، باعث می‌شود شیر خیلی سریع و با جریان بیشتری وارد شکم نوزاد و منجر به نفخ شود.
• از خوردن غذاهای باددار خودداری کنید: تغذیه مادر در نفخ شکم کودک نیز موثر است. بنابراین در صورت داشتن حساسیت نوزاد خود از خوردن غذاهای باددار پرهیز کنید.